O karcinomu grlića materice

Karcinom grlića materice je maligni epitelni tumor lokalizovan na porciji materice ili u cervikalnom kanalu. Najčešće se javlja kod žena između 3. i 5. decenije života. Posle raka dojke, to je drugi najčešći oblik raka kod žena. Zahvaljujući redovnim ginekološkim pregledim i primeni Papanicolau testa u dijagnostici lezija grlića, incidenca karcinoma je naglo opala.

U svetu trenutno godišnje oboli oko 500 000 žena. Srbija ima najveću incidenciju raka grlića materice (24,3 na 100 000) u odnosu na sve druge republike bivše Jugoslavije i druga je u Evropi po učestalosti. Svake godine otkrije oko 1.500 novih slučajeva karcinoma grlića materice, a oko 500 žena zbog bolesti umre.

Danas je poznato da je glavni uzročnik raka grlića materice humani papilomavirus (HPV) - pronađen u 99% dijagnostikovanih slučajeva. Postoji oko 40 različitih tipova HPV-a, koji mogu da inficiraju genitalne organe, pri čemu neki od njih mogu da izazovu promene na grliću koje mogu da prerastu u karcinom. Među njima, najonkogeniji su tipovi 16 i 18 koji su odgovorni za oko 70% slučajeva raka grlića materice. Tipovi 6 i 11 mogu da izazovu pojavu genitalnih bradavica (kondiloma), ali nisu uzročnici karcinoma. Među faktore rizika spadaju: raniji početak seksualnog života, čećše menjanje partnera, česti zapaljenski procesi u grliću, kao i upotreba duvanskih proizvoda. Genitalni HPV se prenose bilo kojom vrstom seksualnog kontakta. Infekcije su vrlo česte i većina ljudi je zaražena neposredno po početku stupanja u seksualne odnose. Većina osoba spontano eliminiše infekciju u toku dve godine. Kod žena kod kojih virus perzistira može doći do promena u ćelijama grlića u vidu cervikalne intraepitelne neoplazije (CIN), koje su još uvek reverzibilne. U 10-15% ove promene progrediraju u preinvazivni karcinom, tokom narednih od 5 do 15 godina. U zavisnosti od nivoa zahvaćenosti epitela i stepena displazije, prekancerozne promene se gradiraju na sledeći način:

CIN I (laka displazija) - skvamozne intraepitelne lezije niskog stepena (LSIL)
CIN II (umerena displazija) - skvamozne intraepitelne lezije visokog stepena (HSIL)
CIN III (teška displazija i karcinom in situ) - skvamozne intraepitelne lezije visokog stepena (HSIL)

Do progresije od nižeg ka višem stepenu ne dolazi uvek. Promene se mogu povući, perzistirati ili napredovati. Što je veći stepen CIN, veća je verovatnoća progresije. Ipak, kod mnogih žena ni lezije visokog stepena ne progrediraju do karcinoma.

Postoje dva osnovna tipa karcinoma:

Planocelularni - porekla epitelnih ćelija (85-90%)
Adenokarcinom - porekla žlezdanih ćelija (10-15%). Povezan sa HPV tipom 18, agresivniji je i ima manji procenat preživljavanja.

Karcinom grlića se širi na tri načina: direktno u okolno tkivo, hematogeno (putem krvi) i limfogeno (putem limfe), kao najčešći put širenja. Hematogene metastaze se javljaju kasno, najčešće u plućima, jetri i kostima, a ređe u bubrezima i mozgu.

Prevencija i dijagnostika

Kod preinvazivnog stadijuma nema nikakvih simptoma. Kada se pojave, znači da je bolest ušla u invazivni stadijum:

Vaginalno krvarenje van menstrualnog ciklusa
Promene u vašem menstrualnom ciklusu koje ne možete objasniti
Kontaktno krvarenje koje se najčešće javlja tokom seksualnog odnosa
Krvav vaginalni iscedak
Bol tokom seksualnog odnosa
Bol u donjem delu trbuha, u krstima, a kasnije i u nogama

Imajući u vidu da je širenje tumora postepeno i da je za progresiju potreban relativno dug vremenski period koji nije praćen simptomima, vrlo je važno na vreme otkriti i ukloniti promene. Koristi se Papanicolau test – citološki bris grlića materice. Ciljna populacija obuhvata žene od 25. do 64. godine. Radi se na na godinu dana. U slučaju abnormalnog rezultata, dalje se rade:

Kolposkopija - nakon aplikacije razblažene sirćetne kiseline, beličasta područja ukazuju na patološke promene sa kojih je potrebno uzeti deo tkiva za histološku analizu, čime se postavlja i definitivna dijagnoza
HPV test – zasnovan na "Real Time PCR" tehnologiji, omogućava detekciju 14 visokorizičnih tipova sa istovremenom genotipizacijom tipova 16 i 18

Jedina i najbolja prevencija je svakako redovna poseta vašem ginekologu, budući da se PAPA testom mogu identifikovati promene na grliću pre nego što se pretvore u ćelije invazivnog karcinoma. Kada se premaligne promene otkriju na vreme, adekvatnom terapijom se uspešno može sprečiti rak grlića materice.

Lečenje

Lečenje zavisi od stadijuma u kojem se nalazi karcinom. Ukoliko se promene otkriju u početnoj fazi, takozvanoj premalignoj fazi, lečenje je vrlo jednostavno i izvodi se laserom, elektrokauterizacijom ili radio-talasima, a premaligna promena se uspešno otklanja. Ukoliko su ćelije na grliću materice znatno izmenjene, vrši se konizacija grlića materice, čime se takođe može sprečiti da premaligna promena preraste u invazivni karcinom. Međutim, ukoliko se analizama utvrdi da postoji prisustvo ćelija invazivnog karcinoma, uglavnom se pristupa radikalnom operativnom lečenju.

Verovatnoće petogodišnjeg preživljavanja su: stadijum 0 (preinvazivni karcinom) – 100%; stadijum 1 – 90%; stadijum 3 – 35% i stadijum 4 – 10%. Hemioterapija može da poveća verovatnoću preživljavanja žena sa uznapredovalom bolešću.